Informacje kontaktowe:

Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska
we Wrocławiu


ul. Paprotna 14
51-117 Wrocław
tel. 71-327-30-00
fax 71-327-30-09
Nr telefonu dyżurnego
od poniedziałku do piątku
w godzinach pracy: 71-327-30-10

email:wios@wroclaw.pios.gov.pl

› dowiedz się więcej

Sprawdź jakość powietrza
w swoim telefonie

Sprawdź prognozy jakości powietrza
na najbliższe dni
w swoim telefonie

Słownik pojęć

B(a)P benzo(a)piren – przedstawiciel wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA). Benzo(a)piren wykazuje małą toksyczność ostrą, zaś dużą toksyczność przewlekłą, co związane jest z jego zdolnością kumulacji w organizmie. Jak inne WWA, jest kancerogenem chemicznym, a mechanizm jego działania jest genotoksyczny, co oznacza, że reaguje z DNA, przy czym działa po aktywacji metabolicznej

 

BAT najlepsza dostępna technika/technologia, z ang. Best Available Techniques

 

BMŚ – Biblioteka Monitoringu Środowiska – wydawane przez GIOŚ i WIOŚ-ie w Polsce raporty i publikacje obejmujące stan środowiska, oceny jakości poszczególnych komponentów środowiska, badania środowiska i monitorowanie źródeł zanieczyszczeń, materiały konferencyjne i seminaryjne, wytyczne i wskazówki metodyczne dotyczące badania środowiska, monografie tematyczne, sposoby badania zanieczyszczeń w środowisku

 

CAFE Clean Air for Europe – program wprowadzony dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/50/WE z dnia 21 maja 2008 r. w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy (w skrócie określanej mianem dyrektywy CAFE, od nazwy programu CAFE)

 

CORINAIR – CORe INventory of AIR emissions jeden z programów realizowanych od 1995 r. przez Europejską Agencję Ochrony Środowiska, obejmujący inwentaryzację emisji zanieczyszczeń do atmosfery. Baza CORINAIR ma za zadanie zbierać, aktualizować, zarządzać i publikować informacje o emisji zanieczyszczeń do powietrza

 

EMEP European Monitoring Environmental Program – opracowany przez Europejską Komisję Gospodarczą ONZ przy współpracy Światowej Organizacji Meteorologicznej (WMO) program monitoringu, mający na celu uzyskanie informacji o udziale poszczególnych państw w zanieczyszczaniu środowiska innych państw, m.in. w celu kontroli wypełniania międzynarodowych ustaleń i porozumień w sprawie strategii zmniejszania zanieczyszczeń na obszarze Europy. EMEP posiada 70 pomiarowych stacji lądowych na terenie 21 krajów Europy

 

EMISJA substancji do powietrza – wprowadzanie w sposób zorganizowany (poprzez emitory) lub niezorganizowany (z dróg, z hałd, składowisk, w wyniku pożarów lasów) substancji gazowych lub pyłowych do powietrza na skutek działalności człowieka lub ze źródeł naturalnych

 

EMISJA DOPUSZCZALNA DO POWIETRZA dopuszczalne do wprowadzania do powietrza rodzaje i ilości substancji zanieczyszczających. Dopuszczalną emisję ustala się (poza określonymi w przepisach wyjątkami) dla każdego urządzenia, w którym zachodzą procesy technologiczne lub są prowadzone operacje techniczne powodujące powstawanie substancji zanieczyszczających (źródła substancji zanieczyszczających), emitora punktowego oraz instalacji każdej jednostki organizacyjnej

 

EMISJA WTÓRNA zanieczyszczenia pyłowe powstające w wyniku reakcji i procesów zachodzących podczas transportu na duże odległości gazów (SO2, NOx, NH3, oraz lotnych związków organicznych) oraz reemisja tj. unoszenie pyłu z podłoża (szczególnie na terenie miast)

 

EUTROFIZACJA – rozumie się przez to wzbogacanie wody biogenami, w szczególności związkami azotu lub fosforu, powodującymi przyspieszony wzrost glonów oraz wyższych form życia roślinnego, w wyniku którego następują niepożądane zakłócenia biologicznych stosunków w środowisku wodnym oraz pogorszenie jakości tych wód

 

GIOŚ – Główny Inspektorat Ochrony Środowiska w Warszawie

 

GIS System Informacji Geograficznej, z ang. Geographic Information Systemsystem informacyjny, który służy do gromadzenia, przechowywania, przetwarzania oraz wizualizacji danych odniesionych przestrzennie do powierzchni ziemi. Dane w GIS przechowywane są w bazie danych w postaci zbioru warstw tematycznych wzajemnie powiązanych relacjami przestrzennymi

 

GLEBA – wierzchnia warstwa skorupy ziemskiej, zmieniona pod wpływem czynników klimatycznych, roślinności, zwierząt i wody, kształtująca się w zależności od rzeźby terenu i charakteru podłoża mineralnego. Obecnie coraz większym stopniu kształtowana i modelowana przez działalność człowieka (H.Uggla)

 

HAŁAS w środowisku – na podst. art. 3 Dyrektywy oznacza niepożądane lub szkodliwe dźwięki powodowane przez działalność człowieka w środowisku zewnętrznym, w tym hałas emitowany przez środki transportu, ruch drogowy, ruch kolejowy, ruch lotniczy oraz hałas pochodzący z obszarów działalności przemysłowej. Wg art. 3 ustawy POŚ są to dźwięki o częstotliwościach z zakresu od 16 Hz do 16000 Hz.

 

JEDNOLITA CZĘŚĆ WÓD POWIERZCHNIOWYCH – rozumie się przez to oddzielny i znaczący element wód powierzchniowych, taki jak:

a) jezioro lub inny naturalny zbiornik wodny,

b) sztuczny zbiornik wodny,

c) struga, strumień, potok, rzeka, kanał lub ich części,

d) morskie wody wewnętrzne, wody przejściowe lub wody przybrzeżne.

 

JEDNOLITA CZĘŚĆ WÓD PODZIEMNYCH – jest to określona objętość wód podziemnych występujących w warstwie wodonośnej lub zespole warstw wodonośnych

 

KĄPIELISKO – rozumie się przez to wyznaczony uchwałą rady gminy, wydzielony i oznakowany fragment wód powierzchniowych, wykorzystywany przez dużą liczbę osób kąpiących się, określoną w uchwale rady gminy w sprawie wykazu kąpielisk, pod warunkiem że w stosunku do tego kąpieliska nie wydano stałego zakazu kąpieli; kąpieliskiem nie jest: basen pływacki, basen uzdrowiskowy, zamknięty zbiornik wodny podlegający oczyszczaniu lub wykorzystywaniu w celach terapeutycznych, sztuczny, zamknięty zbiornik wodny, oddzielony od wód powierzchniowych i wód podziemnych

 

Natura2000 – program utworzenia w krajach Unii Europejskiej wspólnego systemu (sieci) obszarów objętych ochroną przyrody. Podstawą dla tego programu są dwie unijne dyrektywy: Dyrektywa Ptasia i Dyrektywa Siedliskowa (Habitatowa). Celem programu jest zachowanie określonych typów siedlisk przyrodniczych oraz gatunków, które uważa się za cenne i zagrożone w skali całej Europy.

 

niska emisja” – jest to emisja pyłów i szkodliwych gazów pochodząca z domowych pieców grzewczych i lokalnych kotłowni węglowych, w których spalanie węgla odbywa się w nieefektywny sposób. Cechą charakterystyczną niskiej emisji jest to, że powodowana jest przez liczne źródła wprowadzające do powietrza niewielkie ilości zanieczyszczeń. Duża ilość kominów o niewielkiej wysokości powoduje, że wprowadzane do środowiska zanieczyszczenia są bardzo uciążliwe, gdyż gromadzą się wokół miejsca powstawania, a są to najczęściej obszary o zwartej zabudowie mieszkaniowej

 

OZON – jedna z odmian alotropowych tlenu (O3), posiadająca silne własności aseptyczne i toksyczne. W wyższych warstwach atmosfery pełni ważną rolę w pochłanianiu części promieniowania ultrafioletowego dochodzącego ze Słońca do Ziemi, natomiast w przyziemnej warstwie atmosfery jest gazem drażniącym, powoduje uszkodzenie błon biologicznych przez reakcje rodnikowe z ich składnikami

 

PGW – Plan gospodarowania wodami – jest podstawowym dokumentem planistycznym dotyczącym polityki wodnej w dorzeczu i zawiera: wykaz jednolitych części wód powierzchniowych, wraz z podaniem ich typów i ustalonych warunków referencyjnych, wykaz jednolitych części wód podziemnych; wykazy obszarów chronionych, mapę sieci monitoringu, wraz z prezentacją programów monitoringowych; ustalenie celów środowiskowych dla jednolitych części wód i obszarów chronionych; wykaz innych szczegółowych programów i planów gospodarowania dla obszaru dorzecza dotyczących zlewni, sektorów gospodarki, problemów lub typów wód, wraz z omówieniem zawartości tych programów i planów oraz wykaz organów właściwych w sprawach gospodarowania wodami dla obszaru dorzecza;

 

PM10 pył (PM – ang. particulate matter) jest zanieczyszczeniem powietrza składającym się z mieszaniny cząstek stałych, ciekłych lub obu naraz, zawieszonych w powietrzu i będących mieszaniną substancji organicznych i nieorganicznych. Pył zawieszony może zawierać substancje toksyczne takie jak wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (m.in. benzo(a)piren), metale ciężkie oraz dioksyny i furany. Cząstki te różnią się wielkością, składem i pochodzeniem. PM10 to pyły o średnicy aerodynamicznej do 10 µm, które mogą docierać do górnych dróg oddechowych i płuc

 

PM2,5 – cząstki pyłu o średnicy aerodynamicznej do 2,5 µm, które mogą docierać do górnych dróg oddechowych i płuc oraz przenikać przez ściany naczyń krwionośnych. Jak wynika z raportów Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), długotrwałe narażenie na działanie pyłu zawieszonego PM2,5 skutkuje skróceniem średniej długości życia. Szacuje się (2000 r.), że życie przeciętnego mieszkańca Unii Europejskiej jest krótsze z tego powodu o ponad 8 miesięcy. Krótkotrwała ekspozycja na wysokie stężenia pyłu PM2,5 jest równie niebezpieczna, powodując wzrost liczby zgonów z powodu chorób układu oddechowego i krążenia oraz wzrost ryzyka nagłych przypadków wymagających hospitalizacji

 

PMŚ – Państwowy Monitoring Środowiska – system pomiarów, ocen i prognoz stanu środowiska oraz gromadzenia, przetwarzania i rozpowszechniania wyników badań i oceny elementów środowiska. Koordynatorem PMŚ jest Główny Inspektorat Ochrony Środowiska.

 

POLE ELEKTROMAGNETYCZNE – zgodnie z definicją zawartą w art. 3 POŚ, jest to pole elektryczne, magnetyczne oraz elektromagnetyczne o częstotliwościach od 0 Hz do 300 GHz.

 

PONE – Program Ograniczania Niskiej Emisji, polegający na wymianie starych kotłów, pieców węglowych na nowoczesne kotły węglowe, retortowe, gazowe, ogrzewanie elektryczne, zastosowanie alternatywnych źródeł energii lub podłączenie do miejskiej sieci ciepłowniczej; w ramach PONE likwidowane są również lokalne kotłownie węglowe

 

POP Program ochrony powietrza, dokument przygotowany w celu określenia działań zmierzających do przywrócenia odpowiedniej jakości powietrza na terenie, na którym zanotowano przekroczenia dopuszczalnych stężeń zanieczyszczeń

 

POŚ – ustawa Prawo ochrony środowiska

 

POTENCJAŁ EKOLOGICZNY – oznacza stan ekologiczny ustalony dla silnie zmienionych i sztucznych części wód powierzchniowych

 

POZIOM CELÓW DŁUGOTERMINOWYCH – poziom substancji, poniżej którego, zgodnie ze stanem współczesnej wiedzy, bezpośredni szkodliwy wpływ na zdrowie ludzi lub środowisko jako całość jest mało prawdopodobny; poziom ten ma być osiągnięty w długim okresie czasu, z wyjątkiem sytuacji, gdy nie może być osiągnięty za pomocą ekonomicznie uzasadnionych działań technicznych i technologicznych

 

POZIOM DOPUSZCZALNY poziom substancji, który ma być osiągnięty w określonym terminie i po tym terminie nie powinien być przekraczany. Poziom dopuszczalny jest standardem jakości powietrza.

 

POZIOM DOCELOWY – poziom substancji w powietrzu ustalony w celu unikania, zapobiegania lub ograniczania szkodliwego oddziaływania na zdrowie ludzkie i środowisko jako całość, który ma być osiągnięty tam, gdzie to możliwe w określonym czasie, za pomocą ekonomicznie uzasadnionych działań technicznych i technologicznych

 

POZIOM SUBSTANCJI W POWIETRZU (imisja zanieczyszczeń) ilość zanieczyszczeń pyłowych lub gazowych w środowisku; jest miarą stopnia jego zanieczyszczenia definiowaną jako stężenie zanieczyszczeń w powietrzu (wyrażane w jednostkach masy danego zanieczyszczenia, np. dwutlenku siarki, na jednostkę objętości powietrza lub w ppm, ppb) oraz jako opad (depozycja) zanieczyszczeń – ilość danego zanieczyszczenia osiadającego na powierzchni ziemi

 

PROGRAM PMŚ Program Państwowego Monitoringu Środowiska – obejmuje zadania monitoringowe realizowane w określonym czasie wynikające z odrębnych ustaw, zobowiązań międzynarodowych oraz innych potrzeb wynikających z polityki ekologicznej państwa, zgodnie z art. 23 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska odpowiedzialny za opracowywanie jest Główny Inspektor Ochrony Środowiska,

 

RDW – Dyrektywa 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiająca ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej (Dz.U.L 327 z 22.12.2000) – Ramowa Dyrektywa Wodna

 

RÓWNOWAŻNY POZIOM HAŁASU (LAeq) Równoważny poziom dźwięku A wyrażony w decybelach (dB) – zgodnie z art. 3, pkt 32 b) POŚ rozumie się przez to wartość poziomu ciśnienia akustycznego ciągłego ustalonego dźwięku, skorygowaną według charakterystyki częstotliwościowej A, która w określonym przedziale czasu odniesienia jest równa średniemu kwadratowi ciśnienia akustycznego analizowanego dźwięku o zmiennym poziomie w czasie.

– LAeq D– zgodnie z art. 112 a, pkt 2, lit. a) POŚ – równoważny poziom dźwięku A dla pory dnia (przedział czasu od godz. 600 do godz. 2200).

– LAeq N – zgodnie z art. 112 a, pkt 2, lit. b) POŚ – równoważny poziom dźwięku A dla pory nocy (przedział czasu od godz. 2200 do godz. 600).

– LDWN (Lden) – Długookresowy średni poziom dźwięku A wyrażony w dB, wyznaczony w ciągu wszystkich dób w roku, z uwzględnieniem pory dnia (rozumianej jako przedział czasu pomiędzy godz. 06 a godz. 18), pory wieczoru (godz. 18 – godz. 22) oraz pory nocy (godz. 22 – godz. 06). Średni roczny dobowy wskaźnik hałasu. Na podst. art. 112 a, pkt 1, lit. a) POŚ oraz art. 3 Dyrektywy.

-LN (Lnight, Ln) – Długookresowy średni poziom dźwięku A wyrażony w dB, wyznaczony w ciągu wszystkich nocy w roku (od godz. 22.00 do godz. 06.00).Średni roczny wskaźnik hałasu dla pory nocnej. . Na podst. art. 112 a, pkt 1, lit. b) POŚ oraz art. 3 Dyrektywy.

 

SILNIE ZMIENIONA CZĘŚĆ WÓD – rozumie się przez to jednolitą część wód powierzchniowych, której charakter został w znacznym stopniu zmieniony w następstwie fizycznych przeobrażeń, będących wynikiem działalności człowieka;

 

STAN EKOLOGICZNY – jest określeniem jakości struktury i funkcjonowania ekosystemu wodnego związanego z wodami powierzchniowymi, ustalony zgodnie z obowiązującymi zasadami i przepisami

 

SZTUCZNA JEDNOLITA CZĘŚĆ WÓD POWIERZCHNIOWYCH – rozumie się przez to jednolitą część wód powierzchniowych powstałą w wyniku działalności człowieka

 

STANDARDY JAKOŚCI ŚRODOWISKAwedług ustawy Prawo ochrony środowiska – to określone prawem poziomy dopuszczalne substancji lub energii, które muszą być osiągnięte w określonym czasie przez środowisko jako całość lub jego poszczególne elementy przyrodnicze. Stężenie określonego zanieczyszczenia lub grupy zanieczyszczeń w wodzie, osadach lub środowisku ożywionym, które nie powinno być przekroczone z uwagi na ochronę ludzkiego zdrowia i środowiska (RDW)

 

SUBSTANCJE SZCZEGÓLNIE SZKODLIWE DLA ŚRODOWISKA WODNEGOrozumie się przez to substancje niebezpieczne albo grupy substancji niebezpiecznych, które charakteryzuje toksyczność, trwałość oraz zdolność do bioakumulacji, a także inne substancje oraz grupy substancji, które należy równoważnie traktować.

 

SUBSTANCJE PRIORYTETOWE – substancje wymienione w załączniku nr 9 do Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 9 listopada 2011 r. (DzU.2011.257.1545), dla których powinny być powinno zostać podjęte zaprzestanie lub stopniowe wyeliminowanie zrzutów, emisji i strat.

 

WFOŚiGW Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej; od 1.01.2010 r. -samorządowa osoba prawna w rozumieniu art. 9 pkt 14 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240)

 

WODY PODZIEMNE wszelkie wody znajdujące się poniżej poziomu gruntu w strefie saturacji i w bezpośrednim kontakcie z gruntem lub podglebiem (RDW)

 

WPMŚ Wojewódzki Program Monitoringu Środowiska

 

ZANIECZYSZCZENIE – bezpośrednie lub pośrednie wprowadzenie substancji lub ciepła, na skutek działalności człowieka, do powietrza, wody lub gruntu, które mogą być szkodliwe dla zdrowia ludzkiego lub jakości ekosystemów wodnych lub ekosystemów lądowych bezpośrednio zależnych od ekosystemów wodnych, czego rezultatem są szkody materialne, lub które ogranicza lub zakłóca walory lub prawnie uzasadnione użytkowanie środowiska (RDW)

 

ŹRÓDŁA EMISJI LINIOWEJ (zaliczone do powszechnego korzystania ze środowiska) to przede wszystkim główne trasy komunikacyjne przebiegające przez teren wyznaczonej strefy

 

ŹRÓDŁA EMISJI POWIERZCHNIOWEJ (zaliczone do powszechnego korzystania ze środowiska) to źródła powodujące tzw. „niską emisję”. Zostały tu zaliczone obszary zwartej zabudowy mieszkaniowej jedno- i wielorodzinnej z indywidualnymi źródłami ciepła, małe zakłady rzemieślnicze bądź usługowe oraz obiekty użyteczności publicznej wraz z drogami lokalnymi

 

ŹRÓDŁA EMISJI PUNKTOWEJ – (zaliczone do korzystania ze środowiska) to emitory jednostek organizacyjnych o znaczącej emisji zanieczyszczeń, oddziałujące na obszar objęty analizą. Wśród nich występują zarówno emitory zlokalizowane na tym obszarze, jak i emitory zlokalizowane poza wskazanym obszarem, a mające istotny wpływ na wielkość notowanych stężeń substancji w powietrzu.